Küresel ekonominin klasik döngülerinden koparak jeopolitik risklerin esiri olduğu bir sürece girilirken; tırmanan enerji maliyetleri ve sıkılaşan likidite koşulları, Türkiye'nin yeni dönemdeki ekonomik rotasını ve kırılganlıklarını yeniden şekillendiriyor. Dünya yazarı Şevket Sayılgan, bu konuyu da bugünkü köşe yazısına taşıdı. İşte o yazı:
"Öncelikle Tüm Türkiye’nin ve “Dünya gazetesi” okuyucularının Ramazan bayramını kutlar, daha güzel bir dünya da yeni bayramlar kutlamak dileğiyle…
2026 yılı itibariyle küresel ekonomi klasik döngüsel dalgalanmalardan belirgin biçimde ayrışmış durumda. Artık yalnızca büyüme, enflasyon ya da talep konuşulmuyor; jeopolitik ve jeostratejik gelişmeler doğrudan ekonomik sonuçlar üreten birincil belirleyiciler haline gelmiş durumda.
Özellikle İran–ABD–İsrail hattında artan gerilim, enerji piyasaları üzerinden küresel fiyatlama mekanizmasını yeniden şekillendiriyor. Brent petrolün kısa sürede 70 dolardan 110–120 dolar bandına yükselmesi, küresel arzın yaklaşık %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda oluşan riskle doğrudan bağlantılı. Günlük 6–10 milyon varillik arz riski, yalnızca fiyat artışı değil; aynı zamanda fiziksel arz güvenliği krizini de gündeme taşıyor. Bu gelişmelerle birlikte enerji maliyetleri sadece üretim maliyetlerini değil, aynı zamanda beklenti yönetimini de bozuyor. Firmalar ileriye dönük fiyatlama davranışlarını yukarı yönlü revize ederken, tüketici tarafında enflasyon beklentileri katılaşıyor. Bu tablo yeni bir gerçeği ortaya koyuyor: Enflasyon artık sadece para politikasının değil, enerji ve jeopolitiğin bir fonksiyonudur.
FAİZ KARARLARINDA YENİ DÖNEM
2026 yılına girerken küresel piyasalarda ana beklenti, FED ve ECB’nin faiz indirim döngüsüne başlamasıydı. Ancak enerji fiyatlarındaki sıçrama bu beklentiyi hızla tersine çevirdi.
Güncel küresel çerçeve:
-Petrol: 100$ üzeri kalıcılık maliyet enflasyonu
-Küresel enflasyon: +0.5 – 1 puan yukarı risk
-Faiz indirimi: ertelendi
Merkez bankaları artık üçlü bir sıkışma içinde:
-Enflasyon hedefin üzerinde kalmaya devam ediyor
-Büyüme ivmesi zayıflıyor
-Jeopolitik riskler belirsizliği artırıyor
Bu nedenle küresel para politikasının yeni mottosu net: “High for longer” — faizler beklenenden daha uzun süre yüksek kalacak.
Bu politika değişimi finansal koşulları küresel ölçekte sıkılaştırıyor. Özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından sonuçlar daha sert:
-Dolar likiditesi daralıyor
-Portföy akımları zayıflıyor
-Risk primi (CDS) yükseliyor
PARA SIKI RİSK BÜYÜK
Türkiye ekonomisi bu küresel sıkılaşma ve enerji şokuna karşı en hassas ekonomilerden biri. Bunun temel nedeni, yüksek enerji ithalat bağımlılığı ve dış finansman ihtiyacı.
Sayısal aktarım mekanizması:
-Enerji ithalatı: 60–70 milyar $
-Petrol fiyatı +10$ cari açık +4–5 milyar $
-70$ 110$ geçiş +15–20 milyar $ ek açık
Bu şok Türkiye ekonomisine üç temel kanal üzerinden yansır:
Enflasyon kanalı
Enerji maliyetleri üretici fiyatlarını artırır, bu artış gecikmeli olarak tüketici fiyatlarına yansır. TÜFE’ye +2–3 puan ek baskı
Kur kanalı
Artan cari açık ve döviz talebi, TL üzerinde değer kaybı baskısı oluşturur. Kur geçişkenliği nedeniyle enflasyon ikinci tur etkilerle daha da yükselir.
Faiz kanalı
Enflasyon düşmediği için TCMB faiz indirimine gidemez, hatta sıkı duruşu korumak zorunda kalır.
Türkiye ekonomisi yeniden “enflasyon–kur–faiz sarmalına” girme riskiyle karşı karşıya.
DÜNYA GERİLİYOR
Jeostratejik gerilimlerin etkisi yalnızca enerjiyle sınırlı değil. Küresel ticaret ve finansal sistem de ciddi biçimde etkileniyor.
-Lojistik maliyetleri: %15–20 artış
-Teslim süreleri: 10–15 gün uzama
-Küresel risk iştahı: düşüş
Bu durum Türkiye için çift yönlü sonuç doğuruyor:
Negatif etkiler:
-İthal girdi maliyetleri artıyor
-Finansman maliyeti yükseliyor
-Kur oynaklığı artıyor
Pozitif etkiler:
-Avrupa’ya yakınlık avantajı
-Tedarik zinciri yeniden konumlanması
-“nearshoring” fırsatı
FAİZ YÜKSEK BÜYÜME KIRILGAN
Küresel faizlerin yüksek kalması ve enerji maliyetlerindeki artış, büyümeyi çok boyutlu baskı altına alıyor.
Türkiye için revize makro görünüm:
-Enflasyon: %25 hedef %30–32 bandı riski
-Büyüme: %4 %3–3.5
-Cari açık: -30 milyar $ -45 milyar $
Bu tablo, Türkiye ekonomisinin stagflasyon sınırına yaklaştığını gösteriyor. Yani fiyatlar yükselirken büyüme ivmesi zayıflıyor.
Makro şokların en sert hissedildiği alan reel sektördür ve mevcut konjonktürde şirket bilançoları ciddi baskı altındadır.
Maliyet şoku
-Enerji maliyetleri: %10–20 artı
-Hammadde fiyatları yükselişte
Finansman daralması
-Ticari kredi faizleri: %45–60 bandı
-Krediye erişim zorlaşıyor
Nakit akışı baskısı
-Tahsilat süreleri uzuyor
-Stok finansmanı maliyeti artıyor
Karlılık erozyonu
lEBITDA marjları daralıyor
-Özellikle sanayi ve ihracatçı kesim baskı altında
Kritik kırılma noktası: Risk artık büyümeden değil, likidite ve nakit akışından kaynaklanıyor.
EKONOMİDE İNCE AYAR
Bu karmaşık yapı içinde politika yapıcıların manevra alanı daralmış durumda. Geleneksel para politikası araçları tek başına yeterli değil.
Türkiye’de yeni yaklaşım:
-Seçici kredi sıkılaştırması
-Sektörel teşvikler
-Enerji destek mekanizmaları
-Vergi düzenlemeleri
Amaç net: Enflasyonu düşürürken büyümeyi tamamen boğmamak
Bu nedenle bu dönemin adı: “ince ayar ekonomisi”
Küresel fırtınada Türkiye rotasını arıyor
Türkiye açısından bu süreç yalnızca bir kriz değil; aynı zamanda bir yön arayışıdır.
Temel riskler:
-Enerji bağımlılığı
-Düşük katma değerli üretim
-Yüksek ve yapışkan enflasyon
Potansiyel fırsatlar:
-Avrupa’ya coğrafi yakınlık
-Tedarik zinciri yeniden yapılanması
-Üretim merkezi olma potansiyeli
Kritik soru: Türkiye bu şoku yapısal dönüşüm fırsatına çevirebilecek mi?
Sonuç: Yeni ekonomik denklem
2026 itibariyle ekonomik sistemin doğası değişmiştir.
Yeni denklem:
Jeopolitik + enerji + faiz + kur = ekonomik gerçeklik
Bu yeni düzende:
-Merkez bankaları tek başına belirleyici değildir
-Enerji fiyatları ekonomik kaderi şekillendirir
-Jeopolitik riskler ekonomik kararları domine eder
Bu dönem, yüksek faiz – yüksek risk – düşük hata toleransı dönemidir.
Ve bu dönemde kazananlar:
-Nakit akışını disiplinle yöneten
-Enerji ve kur riskini etkin hedge eden
-Üretim ve pazar stratejisini dönüştüren
şirketler ve ekonomiler olacaktır
Son sözler: “Dünyanın en tehlikeli hali, cehaletin örgütlü eyleme geçme halidir” Goethe
“Paranın satın alamayacağı bir şeye sahip oluncaya kadar, zengin değilsiniz” Garth Brooks"
patronlardunyasi.com