Toygun ATİLLA
BİLİM DÜNYASININ YENİ HEDEFİ
Tıp dünyasında son yıllarda sessiz ama çok büyük bir dönüşüm yaşanıyor. Bir zamanlar doktorluk mesleğinin odağında hastalıkları tedavi etmek vardı. Bugün bilim dünyasının giderek daha fazla konuşulan yeni hedefi ise yaşlanmayı yavaşlatmak.
LONGEVITY ARAŞTIRMALARININ MERKEZİ ABD
Bu nedenle literatürde artık yalnızca yaşam süresini ifade eden “lifespan” değil, hastalıksız ve sağlıklı yaşanabilen süreyi anlatan “healthspan” kavramı öne çıkıyor. Longevity araştırmalarının merkezinde hâlâ ABD bulunuyor. Google’ın çatı şirketi Alphabet Inc., yaşlanma biyolojisi üzerine çalışmak için Calico adlı şirketi kurdu. Şirketin amacı yaşlanmaya bağlı hastalıkların biyolojik mekanizmalarını çözmek ve yeni tedavi yöntemleri geliştirmek.
ABD’de dikkat çeken bir diğer girişim ise Altos Labs. 2022 yılında kurulan şirketin yaklaşık 3 milyar dolarlık başlangıç sermayesi ile yola çıktığı açıklandı. Altos Labs, hücrelerin biyolojik yaşını geri döndürmeye yönelik hücresel yeniden programlama teknolojileri üzerinde çalışıyor.
ABD’de longevity yalnızca özel şirketlerin değil kamu araştırma kurumlarının da odağında.
ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü’nün (National Institute on Aging) araştırma bütçesi, 2021'de 3,8 milyar dolar, 2025'te 4,4 milyar dolar oldu. Aynı dönemde healthspan odaklı özel sermaye yatırımlarının yaklaşık 7,3 milyar dolar seviyesine ulaştı.
Bu tablo longevity araştırmalarının artık yalnızca akademik bir alan olmadığını, büyük bir yatırım alanına dönüştüğünü gösteriyor.
ORTADOĞU'DAKİ MİLYAR DOLARLIK BÜTÇELER
Longevity alanında son yılların en dikkat çekici gelişmelerinden biri de Ortadoğu’dan geldi. Suudi Arabistan destekli Hevolution Foundation, yaşlanma araştırmalarını desteklemek amacıyla kuruldu. Vakfın yıllık araştırma bütçesinin yaklaşık 1 milyar dolar seviyesinde olduğu belirtiliyor. Amaç ise, yaşlanma biyolojisini araştırmak, yaşam süresini uzatabilecek tedaviler geliştirme, yeni ilaç teknolojileri üretmek.
Vakfın desteklediği projelerden biri olan XPRIZE Healthspan programının toplam ödül büyüklüğü ise 101 milyon dolar. Programın hedefi, 50–80 yaş arasındaki insanların kas, bağışıklık ve bilişsel fonksiyonlarını gençleştirebilecek çözümler geliştirmek.
AVRUPA'DA YARIŞIN İÇİNDE
Longevity araştırmaları Avrupa’da da hızla büyüyor. Avrupa Birliği’nin araştırma programı Horizon Europe kapsamında yaşlanma biyolojisi ve sağlıklı yaşlanma üzerine milyarlarca euro değerinde araştırma fonları ayrılıyor. Avrupa’da araştırmalar özellikle şu alanlara yoğunlaşıyor, genetik yaşlanma mekanizmaları, hücresel yenilenme teknolojileri, kronik hastalıkların geciktirilmesi.
ABD’de konu daha çok biyoteknoloji şirketleri ve girişim sermayesi üzerinden ilerlerken Avrupa’da araştırmalar daha çok üniversiteler ve kamu araştırma fonları üzerinden yürütülüyor.
WELLNESS EKONOMİSİ DE BÜYÜYOR
Longevity tartışması yalnızca bilimsel araştırmalarla sınırlı değil. Küresel wellness ekonomisi de hızla büyüyor. Global Wellness Institute verilerine göre wellness ekonomisinin büyüklüğü, 2022'de 5,6 trilyon dolar, 2024’te 6,8 trilyon dolar... Bu ekonominin 2027 yılında 8,5 trilyon dolara ulaşması bekleniyor.
Wellness ekonomisi ise şu alanları kapsıyor, sağlıklı yaşam programları, anti-aging uygulamaları, metabolik sağlık merkezleri, performans tıbbı.
GELENEKSEL TIP VE MODERN TIP AYRIMI
Longevity araştırmaları tıbbın odağını da değiştiriyor. Geleneksel tıpta hedef hastalıkları tedavi etmekti. Longevity'nin yaşlanma sürecini yavaşlatmak ve sağlıklı yaşam süresini uzatmak gibi bir hedefi var. Bu nedenle birçok bilim insanı longevity alanını tıbbın geleceğini belirleyecek en önemli araştırma alanlarından biri olarak görüyor.
Longevity yalnızca bir sağlık trendi olarak görüyorsanız büyük bir yanılgı içindesiniz.
Bu alan, milyarlarca dolarlık yatırım, devlet fonları, biyoteknoloji yarışının yeni cephesi demek...
Dünya bugün şu soruların yanıtını arıyor:
Yaşlanmayı yavaşlatan teknolojiyi kim geliştirecek?
Uzun yaşam ekonomisinin kazananı kim olacak?
ABD, Avrupa ve Ortadoğu'daki gelişmeleri inceledikten sonra şimdi bir de Türkiye'ye bakalım.
TÜRKİYE HİZMET TARAFINDA BÜYÜYOR
Türkiye longevity yarışında henüz ABD ve Avrupa ölçeğinde bir araştırma merkezi değil. Ancak sağlık ekonomisinin hizmet tarafında önemli bir büyüme yaşanıyor.
Saç ekimi, estetik uygulamalar, metabolik sağlık merkezleri ve anti-aging klinikleri son yıllarda hızla artıyor. Türkiye aynı zamanda sağlık turizminde de önemli bir merkez haline geldi. Bu tablo Türkiye’nin longevity yarışında bilimsel araştırma tarafında değil, hizmet ve uygulama tarafında büyüdüğünü gösteriyor.
patronlardunyasi.com