Ekonomi

Toygun ATİLLA 

Kanada Başbakanlığı, Mark Carney’nin 21-23 Ekim tarihlerinde Türkiye’yi ziyaret edeceğini resmen açıkladı.

Ziyaret tarihi nitelikte. Carney, Türkiye’ye ikili ziyaret gerçekleştiren ilk Kanada başbakanı olacak.

Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşecek Carney’nin ikinci durağı ise İstanbul olacak.

Carney, İstanbul’da Türk iş dünyasının liderleri ve yatırımcılarla bir araya gelecek.

Kanada’nın öne çıkardığı sektörler de belli: enerji, havacılık ve uzay, ileri teknolojiler, madencilik ve kritik mineraller. 

ZİYARETİN ARKASINDA STA VAR

Ancak İstanbul’daki patronlar zirvesini yalnızca bir yatırım toplantısı olarak okumak eksik kalıyor.

Türkiye ile Kanada arasında kapsamlı Serbest Ticaret Anlaşması müzakereleri 7 Temmuz’da Erdoğan ile Carney’nin Ankara’daki NATO Zirvesi kapsamında yaptığı görüşmede resmen başlatıldı.

İki ülke teknik heyetlerine anlaşmanın kapsamını belirleme ve ilk müzakere turuna hazırlanma görevi verildi. 

Üstelik takvim tesadüf olmayacak kadar dikkat çekici.

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Kanada Uluslararası Ticaret Bakanı Maninder Sidhu ile 1 Ekim’de yaptığı görüşmenin ardından, STA kapsamındaki istikşafi çalışmaların ekim ayı sonuna kadar tamamlanmasının karşılıklı olarak teyit edildiğini açıkladı.

Carney ise İstanbul’a 21-23 Ekim’de geliyor.

Başka bir ifadeyle Kanada Başbakanı, STA hazırlıklarının tamamlanmasının beklendiği tarihten yalnızca günler önce Türk patronlarla aynı masaya oturacak. 

KANADA DA TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINA SORDU

İki hükümet de müzakere pozisyonunu hazırlamak için iş dünyasının kapısını çaldı.

Kanada hükümeti 31 Temmuz-14 Eylül arasında şirketler, sektör birlikleri ve diğer paydaşlardan Türkiye ile yapılacak anlaşmaya ilişkin görüş topladı.

Türkiye Ticaret Bakanlığı da ağustos ayında başta Kanada pazarında faaliyet gösteren ihracatçılar olmak üzere iş dünyasına STA için anket açtı. 

Bu nedenle İstanbul buluşması yalnızca diplomatik bir fotoğraf vermeyecek.

Masadaki Türk patronların hangi sektörlerden seçileceği, iki ülkenin yeni ekonomik ilişkisinin yönü açısından da işaret verecek.

Henüz Kanada Başbakanlığı veya Türk makamları tarafından toplantıya katılacak iş insanlarının resmi listesi açıklanmış değil.

TİCARETTE TÜRKİYE 3’E 1 ÖNDE

Kanada’nın resmi rakamlarına göre iki ülke arasındaki mal ticareti 2025 yılında 4,3 milyar Kanada dolarını aştı.

Kanada Türkiye’ye 1,1 milyar Kanada doları ihracat yaparken Türkiye’den yaklaşık 3,2 milyar Kanada doları mal aldı.

Yani mal ticaretinde yaklaşık 2,1 milyar Kanada dolarlık fark Türkiye lehine.

Kanada’nın Türkiye’ye başlıca ihracat kalemleri 287 milyon Kanada dolarıyla tarım-gıda, 273 milyon dolarla uçak ve ulaştırma ekipmanları, 151 milyon dolarla sanayi makineleri oldu.

Türkiye’den yapılan ithalatta ise 1,27 milyar Kanada dolarıyla tüketim malları ilk sırada. Metal ve metal dışı mineral ürünleri 480 milyon, ormancılık, yapı ve ambalaj ürünleri 316 milyon Kanada doları seviyesinde. 

YATIRIMDA TABLO TERSİNE DÖNÜYOR

Mal ticaretinde Türkiye önde olsa da doğrudan yatırımlarda tablo Kanada lehine.

Kanada’nın Türkiye’deki doğrudan yatırım stoku 2025 sonunda 3,3 milyar Kanada doları seviyesinde.

Türk şirketlerinin Kanada’daki doğrudan yatırım stoku ise yalnızca 233 milyon Kanada doları.

Bu fark, Carney’nin İstanbul’da neden yalnızca ihracatı değil, Türk yatırımcıları Kanada’ya çekmeyi de hedeflediğini açıklıyor. 

SAVUNMADA AMBARGODAN 60,8 MİLYON DOLARA

Ziyaretin belki de en dikkat çekici başlığı ise savunma.

Türkiye-Kanada ilişkileri birkaç yıl önce tam da bu alanda ciddi kriz yaşamıştı.

Kanada, 2020’den itibaren Türkiye’ye askeri malzeme ihracat izinlerinde “ret karinesi” uygulamış, özellikle Bayraktar TB2’lerde kullanılan Kanada yapımı elektro-optik sistemler iki ülke arasındaki tartışmanın merkezine oturmuştu.

Ottawa bu politikayı 29 Ocak 2024’te kaldırdı. Türkiye’ye askeri ürün ihracatı yeniden otomatik ret yerine vaka bazında değerlendirme sistemine geçirildi. 

Şimdi ortaya çıkan tablo dikkat çekici.

Kanada’nın 2025 yılı resmi askeri ihracat raporuna göre Türkiye’ye yapılan askeri mal ve teknoloji ihracatının değeri 60,76 milyon Kanada dolarına ulaştı.

Türkiye böylece Kanada’nın ABD dışındaki askeri ihracatında dünyadaki en büyük yedinci pazar haline geldi. 

Dolayısıyla Kanada Başbakanlığı’nın Carney-Erdoğan görüşmesinin resmi gündemine yeniden açık biçimde “savunma ve güvenlik” yazması sıradan bir diplomatik ifade değil.

BİR BAŞKA DOSYA: CANDU

Enerji başlığının altında da Türkiye açısından önemli bir teknoloji bulunuyor.

Türkiye ve Kanada haziran ayında yayımladıkları ortak ekonomik ortaklık bildirisinde nükleer enerjiyi özel olarak gündeme aldı ve Kanada’nın CANDU teknolojisinin Türkiye’nin enerji çeşitlendirmesinde kullanılma potansiyelini resmen kayda geçirdi.

Aynı bildiride havacılık, savunma ve güvenlik sanayilerinde ortaklık imkanlarının araştırılması da kararlaştırıldı.

Carney’nin Ankara ve İstanbul temaslarında “enerji” denildiğinde masanın altında yalnız petrol, doğalgaz veya yenilenebilir enerji dosyaları bulunmayacak.

Nükleer enerji de potansiyel başlıklardan biri.

KRİTİK MADENLER NEDEN ÖNEMLİ?

Carney’nin özellikle vurguladığı “kritik mineraller” başlığı ise yeni küresel güç mücadelesinin merkezinde.

Kanada hükümetine göre ülke 31 öncelikli kritik minerale sahip ve NATO’nun savunma açısından kritik kabul ettiği 12 mineralin 10’una sahip.

Lityumdan grafite, kobalttan nadir toprak elementlerine kadar bu hammaddeler bataryalardan yarı iletkenlere, havacılıktan füze ve savunma sistemlerine kadar yeni sanayinin temel girdileri. 

İstanbul’daki patronlar toplantısında madencilik ile savunma ve ileri teknoloji aslında birbirinden bağımsız üç başlık değil.

Aynı tedarik zincirinin parçaları.

ŞİMDİ GÖZLER İSTANBUL’DAKİ MASADA

Carney ziyaretine ilişkin açıklanan programda henüz hangi Türk patronların İstanbul’daki toplantıya davet edildiği belirtilmedi.

Asıl takip edilmesi gereken liste de bu.

Enerji, madencilik, havacılık, savunma ve ileri teknoloji sektörlerinden hangi Türk gruplarının Carney ile aynı masaya oturacağı; Kanada’nın Türkiye’den yalnız ticaret mi, yatırım mı, yoksa stratejik sanayi ortaklığı mı istediğini gösterecek.

Çünkü 21-23 Ekim ziyareti artık yalnızca iki NATO müttefikinin diplomatik buluşması değil.

Masada STA, milyarlarca dolarlık yatırım, savunma sanayii, nükleer enerji ve kritik madenler var. Masanın İstanbul tarafında Türk patronlar oturacak.

patronlardunyasi.com