Uzmanlara göre, savaşın etkileri, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi sigortasının çökmesi, veri merkezlerine yapılan saldırılar ve petrol fiyatlarındaki artış gibi yapısal sorunlar, bileşen maliyetlerini artıracak ve yapay zeka gelişimini yavaşlatacak
İran savaşı 28 Şubat'ta patlak verdiğinde küresel borsaların ilk tepkisi genel olarak kayıtsız kalmak oldu. Hafta sonu doğrudan İran dini lideri Hamaney'in hayatını kaybetmesine neden olan saldırılar derin bir şok etkisi yaratırken operasyonların kısa süreceği inancı vardı.
Ancak 4. haftaya girilirken petrol fiyatları hızla yükseldi, sigorta piyasaları çökme noktasına geldi.
Yatırımcılarsa Amazon’un iki veri merkezi hasar gördüğünde tartışmaya başladı: Nasdaq bir miktar dalgalandı, sonra istikrar kazandı.
Oil Price'ta uzman görüşlerine yer verilen habere göre ekonomistler, bu okumanın yanıltıcı olduğunu söylüyor.
Haberde, asıl sorunun, savaşın kendisi değil, mevcut sistemin artık daha fazla sarsıntıyı absorbe edecek alan bırakmamış olması olduğu belirtiliyor. Bu durum, Amerika’nın bugüne kadar yaptığı en büyük ekonomik bahis olan yapay zeka yatırımlarını hedef alıyor.
1,5 TRİLYON DOLARLIK YAPAY ZEKA YATIRIMI TEHLİKEDE
Savaş çıkmadan önce yapay zeka gündemi, teknoloji, üretim ve istihdam konu başlıklarında her gün yeni bir haberle geliyordu. Meta, 2028’e kadar ABD’de yapay zeka altyapısına 600 milyar dolar ayıracağını açıkladı. Apple dört yılda 500 milyar dolar, Amazon 2026’da 200 milyar dolar veri merkezi yatırımı planlıyor. Google 175-185 milyar, Microsoft ise 105 milyar dolara ulaşıyor.
Toplamda yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık yatırım, büyük ölçüde veri merkezleri, çipler ve bu ekosistemi besleyen tedarik zincirlerine bağlıydı. Kurumsal piyasanın taşıyıcı duvarı niteliğindeki bu rakamlar göz kamaştırıcı ama yapay zekanın üretkenlik patlaması ve yeni gelir akışları vadedilen bu yatırımların üzerine kurulu.
Piyasa, bu yatırımların getireceği kazançları ve yapay zekanın yapacağı dönüşü zaten fiyatlamış durumdaydı. ABD hisseleri başta olmak üzere yazılımdan gayrimenkule sektörler önemli ölçüde değer kaybetti. Projelerle Goldman Sachs, 2024 ve 2025’te yatırımların öngörülerden yüzde 50 fazla arttığını, tahminlerin yüzde 20 civarında kaldığını not etti.
Henüz büyük şirketlerin yatırım taahhütleri değişmedi; Meta hâlâ 600 milyar dolar ayırıyor. Piyasalar bu taahhütleri tam olarak fiyatladı; ancak lojistik ve maliyet giderlerinin artışını hesaba katmadı.
Savaş sonrası açılan yeni sayfada bu bütçe, planlandığı kadar üretim gerçekleştiremeyebilir. Zira parça fiyatları, nakliye, enerji ve sigorta maliyetleri artıyor. Artık, aynı hedefin daha maliyetli bir dünyada gerçekleşme ihtimali söz konusu.
Oil Price'a konuşan uzmanlara göre düzeltme, projelere yetecek bütçe açığından ve gerçekleşen ile vaat edilen vizyon arasındaki farktan kaynaklanacak.
TEDARİK ZİNCİRİNİN KIRILGANLIĞI PİYASAYI BOZUYOR
Yapay zeka üretiminde kullanılan bir çip, son kullanıcıya ulaşmadan önce 70’ten fazla sınır geçiyor ve 1.000’den fazla üretim adımından geçiyor. Japonya veya Almanya’da başlatılan silisyum wafer’lar ABD veya İngiltere’de tasarlanıyor, en ileri üretim ise yüzde 92 Tayvan ve yüzde 8 Güney Kore’de gerçekleşiyor. Montaj ve test ise Malezya, Vietnam, Filipinler’de yapılıyor.
Zincirin her adımı enerji ve lojistik maliyeti doğuruyor. Hürmüz Boğazı’ndaki gerginlik, tüm bu süreçleri hem maliyet hem de belirsizlik açısından yukarı taşıyor.
Ayrıca Körfez, yarı iletken üretimi için kritik olan helyumun önemli bir kısmını sağlıyor. Bu kırılganlık da yine piyasaların genellikle göz ardı ettiği bir risk.
KÖRFEZ VE KÜRESEL ENERJİ KRİZİ SORUNLARI ÇEŞİTLENDİRİYOR
28 Şubat’ta ABD ve İsrail, İran'a operasyonunu başlattı. Hürmüz Boğazı, günlük 20 milyon varil petrol akışının yaklaşık beşte birini keserek fiilen kapandı. IEA bunu tarihin en büyük petrol arz kesintisi olarak değerlendirdi. Brent petrol fiyatı 70 dolardan 120 dolara yükseldi, şu an 110 dolar civarında seyrediyor.
Asıl kriz, cephelerden çok petrolde ve sigorta altyapısının çökmesinde. Küresel ticareti güvence altına alan sigorta sisteminin felç olması, yapay zeka yatırımlarının temellerini sarsabilecek uzun vadeli etkiler yaratıyor.
Dahası yakıt ve gübre maliyetlerindeki artışın yanı sıra veri merkezlerinden kaynaklanan yüksek elektrik faturaları gibi sorunlar, yapay zekâ geçişi için siyasi fırsat penceresini daraltacak ve tüketicilerin tepkisini artıracak.
patronlardunyasi.com