Dünya
Ertuğrul ÖZKÖK
KARIN DEŞEN JACK’I TAKİP EDEN DEDEKTİFLERE KOMŞUYUM
Üç gündür Londra’da 20’nci Yüzyıl tarihinin en ilginç siyasi olaylarının geçtiği “Whitehall” bölgesindeyim. BBC yapımı “Wolf Hall” dizisinde anlatılan bölge burası. Kaldığım “Eski Savaş Ofisi” denilen bugünkü Raffles Otelin biraz ilerisinde İngiltere Başbakanının oturduğu “10 Downing Street” var. Onun hemen yan sokağında “Karın Deşen Jack” isimli seri katili araştıran dedektiflerin oturduğu eski “Metropol Polis” merkezi bulunuyor. Orası da artık bir otel.
GELİRKEN DİKKATİMİ ÇEKEN BİR YOL ADI
Perşembe günü otele gelirken geçtiğimiz yollardan birinin adı dikkatimi çekti. “Cromwell Road…” Kendi kendime “Whitehall’a hoş geldin” dedim… O sokağa “Cromwell” adının verilmesine gidecek hikâye, kaldığım OWO Raffles Oteli’nin hemen yanı başında başladı. Ben de “Casuslar Barı” olayını anlatmaya oradan başlayacağım. Şimdi o güne dönelim… 30 Ocak 1649… Bir idam sabahına…
OTELİN HEMEN YANI BAŞINDA BAŞI KESİLEN KRALIN SON ARZUSU
O sabah orada İngiliz tarihinin en önemli idamlarından biri yaşanacaktı. O yıllarda İngiltere’de büyük bir siyasi güç savaşı vardır. “Kral mı üstün, Parlamento mu” savaşının ilk kurbanı bir kral oluyordu. Birinci Charles, “Kral ülkeyi Tanrı’dan aldığı ilahi güçle yönetir” diyordu. Karşısında ise Cromwell vardı… Parlamentoyu dağıtıp ülkeyi tek başına yönetmeye kalkınca olay patladı. Bu kararı, kralın sonu oldu ve idama mahkûm edildi.
CELLADA SON SÖZ: “BEN İŞARET VERİNCE KAFAMI VUR”
O sabah Londra’da hava çok soğuktu. Kral sabah idama getirilirken özellikle iki gömlek giymişti. Şunu düşünmüştü: “Soğuktan titrersem insanlar korkudan titriyor sanabilir.” Soğukkanlı ve cesur görünmek istiyordu. Efsane midir yoksa gerçek mi bilmiyorum… İdam sehpasına çıktığında cellada dönüp, şu anlamda bir şey söylediği anlatılır: “İşaret verdiğimde vur. Erken vurma…” Ayrıca saçlarının önüne gelmemesi için bone taktırdı.
KRALIN OĞLU BABASININ KAFASINI KESEN ADAMDAN NASIL İNTİKAM ALDI
Bu idamla birlikte İngiltere’de Cumhuriyet dönemi başladı. Bu dönemin en güçlü ismi Cromwell’di. O idamı izleyen 9 yıl onun en güçlü olduğu yıllardı. Cromwell 1658’de öldü. 1660’da monarşi geri geldi. O meydanda kafası kesilen Kral Birinci Charles’ın oğlu İkinci Charles tahta oturdu. İlk yaptığı iş babasının kafasını kestiren Cromwell’den intikam almak olacaktı. Ama Cromwell 2 yıl önce ölmüş ve gömülmüştü. Demokrasilerde çareler tükenmez, krallıklarda ise hiç tükenmez. Babasının idamının yıldönümünde, 30 Ocak 1661 günü, Cromwell’in cesedini mezardan çıkarttı, kafasını kestirdi ve kesik başını 20 yıl boyunca bugünkü parlamento binasının tarihi Westminster Salonu’nun çatısında bir direğin ucunda sergiledi.
BUGÜN HANGİSİNİN ADINI TAŞIYAN SOKAK DAHA UZUN
Allah’tan ki tarihi böyle kinini sürdüren krallar ve sultanlar yazmıyor. Perşembe günü kaldığım otele gelirken, kralın kafasının sergilendiği bir yerde, devasa bir caddenin adı Cromwell olmuştu. İkinci Charles, Parlamentonun üstünlüğünü savunan Cromwell’den intikamını almıştı, ama tarih de intikamını İkinci Charles’dan bu caddenin üzerindeki isimle alıyordu. Bugün Londra’da Kral İkinci Charles’ın adını taşıyan bir cadde de var. Ama Cromwell Road daha uzun ve daha görkemli. Şimdi 280 yıl sonraya, 1940’lara gidiyoruz.
280 YIL SONRA AYNI SEMTTE 007 BARINDA YAŞANANLAR
Bugün otel hâline gelen “Eski Savaş Ofisi” binasının iki kat altındaki dar koridorlardan birinde üzerinde “007” yazılı bir kapı var. Kapıdan sonra küçük bir antre, sonra yine bir başka kapı daha açılıyor ve bir salona giriyorsunuz. Sol tarafta uzun bir bar var. Barın arkasında aynalı zemine James Bond filmlerinde kullanılan bir araba yerleştirilmiş. Efsaneye göre, Savaş Bakanlığı sırasında burası MI6 görevlilerinin buluşup içki içtiği yermiş. Ve aldıkları istihbaratı burada karşılıklı olarak değerlendirirlermiş. James Bond romanlarını yazan Ian Fleming de bu barın müdavimlerinden biri. O dönemde İngiliz Deniz Kuvvetleri istihbarat bölümünde görevli.
JAMES BOND YAZARININ SAHTE CESET OPERASYONU
Ama kafası hep riskli ve zeki operasyonlara çalışıyor. Mesela İkinci Dünya Savaşı’na ait en efsane istihbarat planlarından biri şuydu: İngilizler, üzerinde sahte gizli belgeler bulunan bir cesedi İspanya kıyılarına bırakıyor. Belgelerde Müttefiklerin Yunanistan’a saldıracağı yazıyor. Naziler belgeyi gerçek sanıyor ve asker kaydırıyor. Gerçekte ise hedef Sicilya. Fleming işte bu planın fikir aşamasında yer aldı. Bond romanlarındaki “yüksek riskli aldatma operasyonları” havası buradan geliyor. Kısaca James Bond’un örgüt içindeki “007” numarası da buradan geliyor. Orası “7” numaralı odaydı. Yerin iki kat altında olduğu için de “007” olmuştu.
007 SPY BARDA CHURCHILL’İN EN SEVDİĞİ KADIN CASUS
O barın çok ünlü bir başka müdavimi daha var. Mata Hari’den sonra en ünlü ve en uzun süreli kadın casus Christina Granville… 1908’de Polonya’da doğmuş aristokrat bir kadındı. Gerçek adı Krystyna Skarbek’di. II. Dünya Savaşı’nda İngiliz Özel Operasyonlar İdaresi (SOE) için çalıştı. Aynı binada çalışan Churchill’in “en sevdiği kadın ajan”larından biri olduğu söylenir.
POLONYALI MATA HARİ GESTAPO’YU NASIL ALDATTI ?
Savaş başlar başlamaz gönüllü oldu. Nazi işgali altındaki Polonya’ya ve Fransa’ya gizli görevlerle gitti. Sınırları kayakla geçti. Direnişçilere para ve mesaj taşıdı. Gestapo tarafından yakalandı. Ancak zekâsı ile Gestapo’nun elinden kurtuldu. O gece barda otururken bana anlatılan hikâyeye göre, verem taklidi yapıp kan tükürme numarasıyla Gestapo’yu ölümcül hasta olduğuna inandırmış. En önemli başarısı ise, Fransa’da idam edilmek üzere olan üç direnişçiyi, Nazi komutanını blöf ve cazibeyle korkutarak kurtarmasıymış. Tam bir Mata Hari yani.
EVA GREEN’İN CASINO ROYALE’DE OYNADIĞI VESPER LYND O MU?
O bardakilerin yalancısıyım. Ian Fleming onu tanıyormuş. James Bond filmlerinde gördüğümüz bazı “ölümcül ama sofistike kadın ajan” karakterlerini ondan esinlenerek yaratmış. Özellikle “Casino Royale’de” Eva Green’in oynadığı Vesper Lynd karakterinde onun izleri varmış.
SAVAŞTAN SONRA BİR OTEL LOBİSİNDE BİTEN STRATEJİK HAYAT
Ancak savaş sonrası hayatı parlak olmadı. Savaş bitmiş, Almanlara karşı zafer kazanılmış ve artık onun hizmetine gerek kalmamıştı. Çalıştığı istihbarat bölümü ona iş vermedi. İşsiz kaldı. İş bulmakta zorluk çekti. Gemilerde hosteslik bile yaptı. O çöküş içinde Denis George Muldooney adlı bir adamla ilişkisi oldu. Ama kısa sürede adamın çok arızalı bir karakteri olduğunu gördü ve terk etti. Ne var ki adam onun peşini bırakmadı. Ve 15 Haziran 1952 günü dünya casusluk tarihinin en trajik olaylarından biri yaşandı. İkinci Dünya Savaşı’nın en kahraman kadınlarından biri olan Christine Granville o gün Londra Shelbourne Oteli’ne gitti. Lobide onu acı bir sürpriz bekliyordu. Eski sevgili lobide onu beklemiş ve bir anda elindeki bıçakla saldırmıştı. Kadın casus o gün aldığı bıçak yaraları ile öldü. İngiliz istihbaratı onu kullanmış ve sonra bir mendil gibi atmıştı.
9 YIL SONRA AYNI BARDA BİR BAŞKA KADIN HİKÂYESİ
Kaldığım otelin zemin koridorlarında yaşanan tek kadın hikâyesi bu değildi. O bar bir de İngiliz tarihinin en büyük seks skandalına sahne oldu.
Artık 1960’lı yıllara geldik. Soğuk Savaş başlamış ve casuslara tekrar iş düşmüştü. 1961 yılında İngiltere Savaş Bakanlığı’na John Profumo adlı muhafazakâr bir siyasetçi getirilir.
1961 YILINDA BİR LORDUN EVİNDEKİ HAVUZ BAŞINDA BAŞLAYAN HİKÂYE
Onun hikâyesi de 1961 yazında Lord Astor’un Cliveden House adlı malikanesinde başlıyor. Savunma Bakanı o gün havuz başında Christine Keeler adlı 19 yaşında bir kızla tanışıyor. Aralarında ilişki başlıyor. İlişki oradan yine otelimdeki Spy Bar’ın loş salonuna taşınıyor. Barda ikinci viskimi içerken barmen anlatıyor: Profumo zaman zaman Christine Keeler’i bu bara getirirmiş. Çünkü dışarıda görülüp gazetecilere yakalanmaktan korkuyormuş.
BARIN ÖZEL ASANSÖRÜNDEN ÇIKILAN ÖZEL SUİT
Barda özel bir asansör varmış. Geç saatte o asansörle yukarıdaki odasına çıkarlarmış. Olay buradan itibaren karmaşıklaşıyor. Keeler’in aynı zamanda Yevgeny Ivanov isimli bir Sovyet deniz ataşesi ile de ilişkisi varmış. Düşünün Soğuk Savaşın ortasındayız ve böyle üçlü bir ilişki yaşanıyor. Bir ucunda askerî sırlara sahip bir İngiliz savunma bakanı. Öteki tarafta bir Sovyet askerî ataşesi. Ve aralarında 19 yaşında çok güzel bir kadın. Tam “Tehlikeli Rabıtalar” filmi…
SAVAŞ BAKANI AVAM KAMARASI’NDA YALAN SÖYLÜYOR
Tabii olay patlıyor ve bir anda bütün dünya bunu konuşmaya başlıyor. Bu arada bakan hiç yapmaması gereken bir şey yapıyor, Avam Kamarası’nda “İlişkim yoktur” diye yalan söylüyor. Ama iki üç ay sonra itiraf edip istifa etmek zorunda kalıyor. Bu skandal İngiliz Muhafazakâr Partisi için yıkım olur.
MUHAFAZAKÂR İNGİLİZ ARİSTOKRASİ SİSTEMİ VE AHLAKININ ÇÖKÜŞÜ
Bir anlamda eski muhafazakâr İngiliz aristokrasi sistemi ve ahlakının çöküşüdür bu. Bütün dünyada iktidara çok iddialı gelen muhafazakârları bekleyen kaçınılmaz sondur adeta. Ahlakçılık için gelenlerin ahlaki çöküşü yani… Bir yıl sonra yıkılan bu muhafazakâr ahlakın yıkıntıları arasında Liverpool’lu 4 ailenin çocukları, Beatles çıkacaktır. Sonunda İşçi Partisi seçimi kazanacak ve İngiliz kültürünün altın çağı başlayacaktır.
CHRISTINE KEELER’İ BEKLEYEN DERİN BİR YALNIZLIK OLDU
Christine Keeler’e gelince onun kaderi de bardan çıkan kadın casusunki kadar trajik olmasa da pek parlak olmadı. Skandaldan sonra sistem onu dışladı, tek başına kaldı. İş bulamaz oldu. Küçük işlerde çalışıp sessiz bir hayata geçti. 2017 yılında 75 yaşında sessiz bir biçimde öldü.
SKANDALIN EN KÖTÜ ADAMI HANGİ JAMES BOND FİLMİNE ESİN OLDU
Bu skandalın bir de en kötü adamı var. Stephen Ward… Resmî mesleği osteopat. Ama asıl işi böyle ünlü erkeklerle kadınlar arasında arabuluculuk yapmak. İngiliz basını onu “Goldfinger” adı altında çekilen James Bond filmindeki kötü adam Oddjob’a benzetiyor.
SAAT 23.30 VE SPY BAR’IN AYNI ASANSÖRÜ İLE ODAMA ÇIKIYORUM
Hikâyenin burasına geldiğimizde saate bakıyorum. 23.30 olmuş. Artık ayrılma saati. Ben de bakanın kullandığı asansörü kullanıp ikinci kattaki odama çıkıyorum. Oda numaram da ilginç: 207… Yani benimki de 07 ama zemin değil üst kat olduğu için 207… Bir farkım da şu. Ben asansöre tek bindim, tek indim ve odama tek girdim. Nedense o an aklıma ünlü “Downton Abbey” dizisi geldi.
PEKİ O ODADA BÜTÜN BU OLAYLAR GERÇEKTEN YAŞANDI MI?
Otelin altındaki “Spy Bar’ın” hikâyeleri çok. Ama bunların ne kadarı doğru? Barmen, otel çalışanları bu hikâyeleri büyük keyifle anlatıyor. O bara gidenler de gerçekmiş gibi keyifle dinliyor. Ama gerçek tarihçiler savaş yıllarında o binada böyle bir barın olmadığını, böyle olayların yaşanmadığını, tek doğru olanın James Bond yazarı Ian Fleming, Başbakan Churchill, kadın casus Christine ve Savaş Bakanı Profumo’nun o binada bulunduğu ve çalıştığı olduğunu söylüyor… Yani hayalet bir spy bar orası…
O HAYALET ODANIN EFSANELERİ GERÇEKLERİNDEN BÜYÜK
Savaş Bakanlığı’nın o binadaki hikâyesi 1964’te bitti… O binada yaşayanlar, hatıraları ile birlikte oradan ayrıldı. Bugün geriye hikâyesi böylesine kuvvetli, çok lüks bir otel kaldı. Tabii böylesine heyecan verici hikâyeler de bir anda o binanın hayalet odalarını doldurdu. Ne diyorum hep. Kahramanlara ihtiyacımız var. Kahramanların bize anlattığı efsanelere, hikâyelere ihtiyacımız var. Yaşadığımız şu kapkaranlık dünyada o kadar acı gerçeklerle karşı karşıyayız ki, bırakıp biraz da böyle güzel kadın ve erkek hikâyelerini dinleyelim. Üç gün boyunca işte hikâyesi böylesine güçlü, estetiği böylesine yüksek bir otelde, Agatha Christie gibi yaşadım. Vintage bir üç gün oldu benim için ve bugün yine memleketimin gerçeklerine dönüyorum.
patronlardunyasi.com