Doğa
Toygun ATİLLA
Dün Sinpaş'ın COP31'de “İklim Destekçisi” olarak yer almasını sorguladığım bir yazı kaleme aldım.
Marmaris Kızılbük'teki projeyi yerinde gördüğümü, şirket yöneticilerini dinlediğimi, Sinpaş'ın tek başına günah keçisi ilan edilmesine karşı çıktığımı anlattım.
#video_9758458#
Ancak aynı şirketin dünyanın en önemli iklim organizasyonlarından birinde destekçi olarak yer almasının hangi ölçütlere dayandığını da sordum.
Yazıyı bitirdikten sonra aklıma başka bir soru takıldı.
Acaba dünyanın başka ülkelerinde düzenlenen iklim zirvelerinde de benzer tartışmalar yaşanmış mıydı?
Uluslararası basının arşivlerini karıştırmaya başladım.
Karşıma birbirinden ilginç araştırmalar çıktı.
The Guardian, BBC, Centre for Climate Reporting...
Dünyanın saygın gazetecileri yıllardır iklim zirvelerinin sponsorlarını, bu organizasyonların finansmanını ve büyük şirketlerle kurulan ilişkileri araştırıyordu.
Üstelik yalnızca çevre örgütlerinin açıklamalarına bakmamışlardı.
Şirketlerin karbon emisyonlarını incelemiş, sponsorluk bedellerini araştırmış, diplomatik belgelerin ve gizli kamera kayıtlarının peşine düşmüşlerdi.
Ortaya çıkan tablo, meselenin tek bir şirketten veya tek bir ülkeden ibaret olmadığını gösteriyordu.
PARİS'TE 10 ŞİRKETİN KARBON SİCİLİ AÇILDI
Yıl 2015.
Paris'te COP21 İklim Zirvesi düzenleniyor.
The Guardian gazetecileri Arthur Neslen ve Emma Howard, zirvenin sponsorlarını mercek altına alıyor.
1 Aralık 2015 tarihli haberlerinde, Observatoire des Multinationales ve LeBasic tarafından hazırlanan, 10 sponsoru kapsayan araştırmanın sonuçlarını aktarıyorlar.
Sonuç dikkat çekici.
İncelenen şirketlerin çoğu karbon emisyonlarına ilişkin verilerini kamuoyuyla paylaşmıyor.
Yarısı ürün ve faaliyetlerinin yaşam döngüsü boyunca oluşan toplam karbon ayak izini izlemiyor.
Yalnızca bir şirketin emisyon azaltım performansı, Avrupa Birliği'nin uzun vadeli hedefleriyle uyumlu bulunuyor.
Ama benim asıl dikkatimi çeken rakam başka.
547 bin avro.
Araştırmaya göre çok uluslu şirketlerin ortalama sponsorluk katkısı bu tutarda.
Karşılığında dünyanın en önemli iklim organizasyonlarından birinde kurumsal görünürlük kazanıyorlar.
Renault, L'Oréal ve Engie gibi şirketler araştırmanın odağında.
Burada bir ayrıntı önemli.
547 bin avro, Paris'teki araştırmada verilen ortalama sponsorluk tutarı. Bütün iklim zirveleri için geçerli bir bedel değil.
Ancak şu soruyu sormaya yetiyor.
Bir şirketin çevresel performansını değiştirmesi mi daha zor, yoksa iklim zirvesinin sponsorları arasına girmesi mi?
FRANSA'NIN SPONSORLUK SAVUNMASI
Paris'teki tartışmanın daha da ilginç bir boyutu var.
Fransız hükümeti, zirvenin yaklaşık 170 milyon avroluk bütçesinin yüzde 20'sini özel sektör katkılarıyla karşılamayı hedefliyor.
Sponsorlar arasında enerji şirketleri, otomobil üreticileri, havayolu şirketleri ve bankalar bulunuyor.
Çevre örgütleri tepki gösteriyor.
Fransız yetkililer ise oldukça açık bir savunma yapıyor.
Yalnızca temiz teknoloji şirketlerinden destek alarak böylesine büyük bir organizasyonun finansmanını sağlamanın mümkün olmadığını söylüyorlar.
Arthur Neslen'in 29 Mayıs 2015 tarihli The Guardian haberinde bu gerekçe ayrıntılarıyla anlatılıyor.
Üstelik Fransız yetkililer, bazı şirketlerin sponsorluk tekliflerini zirvenin ruhuyla bağdaşmadığı gerekçesiyle reddettiklerini de belirtiyor.
Bu ayrıntı önemli.
Demek ki sponsor seçiminde bir değerlendirme yapılabiliyor.
Peki, bu değerlendirmenin sınırları ne?
Hangi şirket kabul ediliyor, hangisi reddediliyor?
Kararı kim veriyor?
Ve neye göre?
MISIR'DA PLASTİK DEVİ İKLİM SPONSORU
Yedi yıl sonrasına gidelim.
2022.
Mısır'ın Şarm El-Şeyh kentinde COP27 düzenleniyor.
Zirvenin resmî sponsorlarından biri Coca-Cola.
Ancak şirketin ciddi bir çevresel tartışması var.
Break Free From Plastic adlı uluslararası çevre hareketinin marka denetimlerinde Coca-Cola, dört yıl boyunca plastik atıklar arasında en sık tespit edilen marka olarak gösterilmiş.
The Guardian muhabirleri Graeme Green ve Karen McVeigh, 4 Ekim 2022 tarihli haberlerinde bu sponsorluğu sorguluyor.
Çevre örgütleri Coca-Cola'nın iklim zirvesine sponsor olmasını “yeşil aklama” olarak nitelendiriyor.
Şirket ise geri dönüşüm çalışmalarını, sürdürülebilirlik taahhütlerini ve ortaklıklarının toplumsal faydalarını anlatıyor.
Ortada ilginç bir durum var.
Plastik kirliliği nedeniyle eleştirilen bir şirket, iklim krizine çözüm arayan organizasyonun resmî sponsoru.
Üstelik Coca-Cola yalnız da değil.
The Guardian'ın haberinde bir önceki zirve olan Glasgow COP26'nın ana ortaklarından birinin Unilever olduğu da hatırlatılıyor.
Yani büyük tüketim şirketlerinin iklim zirveleriyle kurduğu ilişki artık başlı başına bir araştırma konusu.
DUBAİ'DE PETROL ANLAŞMALARININ İZİ SÜRÜLDÜ
2023'te COP28 Dubai'de düzenleniyor.
Bu kez tartışma sponsorluk sınırlarını aşıyor.
Zirvenin başkanı Sultan Al Jaber, aynı zamanda Birleşik Arap Emirlikleri'nin devlet petrol şirketi ADNOC'un CEO'su.
Bu durum zaten uluslararası kamuoyunda çıkar çatışması tartışmalarına neden olmuş.
Ancak zirve başlamadan hemen önce yayımlanan bir gazetecilik araştırması gündemi değiştiriyor.
Centre for Climate Reporting'den Ben Stockton ve BBC'nin iklim editörü Justin Rowlatt, COP28 hazırlıklarına ilişkin sızdırılan belgeleri inceliyor.
27 Kasım 2023 tarihli araştırmada, bazı ülkelerle yapılacak diplomatik görüşmelerin hazırlık notlarında petrol ve doğal gaz yatırımlarına ilişkin ticari konuların da yer aldığı ortaya konuluyor.
COP28 yönetimi iddiaları reddediyor.
Belgeler, planlanan ticari görüşmelerin tamamının gerçekleştiğini de kanıtlamıyor.
Ancak araştırmanın gündeme getirdiği soru son derece önemli.
İklim zirvesinin sağladığı diplomatik erişim, ticari anlaşmalar için kullanılabilir mi?
Birleşmiş Milletler'in iklim organizasyonu, şirketlere yalnızca görünürlük değil, yeni ticari ilişkiler kurabilecekleri bir ortam da sağlayabilir.
İşte gazetecilerin araştırdığı mesele bu.
ASIL KAZANÇ PARA DEĞİL, İTİBAR MI?
Bütün bu araştırmaları okurken dikkatimi çeken bir nokta var.
Şirketlerin iklim zirvelerine sağladıkları katkılar konuşuluyor.
Ama karşılığında elde ettikleri kazanımların ekonomik değeri yeterince bilinmiyor.
Bir şirket dünyanın en önemli iklim organizasyonlarından birine sponsor olduğunda ne kazanıyor?
Markasını uluslararası kamuoyuna tanıtıyor.
Kurumsal iletişim çalışmalarında bu ortaklığı kullanabiliyor.
Sürdürülebilirlik raporlarında zirveye verdiği desteği anlatabiliyor.
Devlet temsilcileri, yatırımcılar ve uluslararası kuruluşlarla temas kurabileceği bir ortamda bulunuyor.
Elbette bütün sponsorların aynı ayrıcalıklara sahip olduğunu söylemek mümkün değil.
Bu haklar organizasyonlara ve sponsorluk sözleşmelerine göre değişiyor.
Ama ortada önemli bir ekonomik değer olduğu açık.
Bir şirketin reklam kampanyasıyla elde etmeye çalıştığı çevresel itibarı, uluslararası bir iklim zirvesindeki konumuyla güçlendirmesi mümkün.
İşte yeşil aklama tartışmalarının merkezindeki meselelerden biri bu.
SPONSORLUK SÖZLEŞMELERİNİ NEDEN GÖREMİYORUZ?
Paris'ten Bakü'ye uzanan dosyaları inceledikten sonra asıl merak ettiğim konu sponsorluk sisteminin şeffaflığı oldu.
Şirketler bu organizasyonlara ne kadar para ödüyor?
Karşılığında hangi hakları elde ediyor?
Sponsor olmak isteyen şirketlerin çevresel sicilleri araştırılıyor mu?
Geçmişte çevre davalarına konu olmuş şirketler için farklı değerlendirme kriterleri uygulanıyor mu?
Sponsorluk teklifleri hangi gerekçelerle reddediliyor?
Bu soruların yanıtları bütün zirvelerde aynı açıklıkla kamuoyuna sunulmuyor.
Oysa 2015'te Paris'te bazı sponsorluk tekliflerinin reddedildiğini biliyoruz.
Demek ki böyle bir değerlendirme mekanizması kurulabiliyor.
Önemli olan, bu mekanizmanın hangi kriterlerle çalıştığını bilmek.
Büyük şirketlerin iklim mücadelesinin dışında tutulması gerektiğini düşünmüyorum.
Petrol, enerji, madencilik, ulaşım ve sanayi şirketleri olmadan küresel emisyonların azaltılması da mümkün değil.
Ama bu şirketlerin iklim dönüşümüne katılmasıyla, iklim zirvelerini bir itibar aracına dönüştürmesi aynı şey değil.
Aradaki farkın somut verilerle ortaya konulması gerekiyor.
11 YILDIR AYNI SORU SORULUYOR
Dün yazdığım yazının ardından başladığım araştırma beni 2015'in Paris'inden 2024'ün Bakü'süne kadar götürdü.
Arthur Neslen ve Emma Howard, Paris'te sponsorların karbon sicilini araştırmıştı.
Graeme Green ve Karen McVeigh, Mısır'da Coca-Cola'nın plastik kirliliğiyle sponsorluğu arasındaki çelişkiyi sorgulamıştı.
Ben Stockton ve Justin Rowlatt, Dubai'de iklim diplomasisinin ticari ilişkilerle bağlantısını incelemişti.
Helena Horton ise Bakü'de gizli kamera kayıtları üzerinden fosil yakıt görüşmelerini haberleştirmişti.
Farklı gazeteciler.
Farklı ülkeler.
Farklı şirketler.
Aynı mesele.
İklim zirvelerinde şirketlerle kurulan ilişkilerin ne kadar şeffaf olduğu.
Bu araştırmalardan çıkardığım sonuç şu:
Bir şirketin iklim zirvesine sponsor olması, onun doğayı koruduğunun kanıtı değil.
Çevresel sicili tartışmalı bir şirketin zirvede bulunması da tek başına bir usulsüzlük anlamına gelmiyor.
Ancak uluslararası bir iklim organizasyonunun desteğini alan şirketlerin hangi ölçütlerle seçildiğini bilmek kamuoyunun hakkı.
Üstelik bu soruları yalnızca şirketlere yöneltmek yeterli değil.
Organizasyonları düzenleyenlerin de yanıt vermesi gerekiyor.
Çünkü iklim zirvelerinin güvenilirliği, yalnızca kürsülerde söylenen sözlerle ölçülmez.
O kürsülerin arkasında kurulan ilişkilerin şeffaflığıyla da ölçülür.
Şirketler iklim zirvelerine dünyayı değiştirmek için mi gidiyor, yoksa dünyanın kendileri hakkındaki düşüncesini değiştirmek için mi?
Kendime dert edindim dünden beri tüm dünyadaki tartışmaları ve araştırmaları elimden geldiğince okudum.
Bu tartışmayı da sizlere aktarmaya çalıştım.
Ülkenin yolsuzluk, fon krizi, siyasi tartışmalarının içinde desenize kimin umurunda çevre, doğa, şirketlerin bu konudaki iki yüzlülüğü vs…
Biliyorum çok kimsenin umurunda değil.
Ben de zaten bugüne değil geleceğe yazdım…
patronlardunyasi.com