Doğa

Toygun ATİLLA 

Dubai'de de böyleydi.
Bakü'de de.
Brezilya'nın Belém kentinde de.
Şimdi Antalya'da da benzer bir tartışma yaşanıyor.
Dün Fransız Le Monde gazetesinde Antalya'dan yazılmış bir haber okudum.
Nicolas Bourcier imzalı haberde, 14 Kasım'da yaklaşık 10 bin kişinin katıldığı iklim yürüyüşü anlatılıyordu.
Türkiye'nin farklı bölgelerinden gelmiş insanlar, maden projelerini, kömür santrallerini, ormanlarını ve su kaynaklarını konuşuyordu.

#video_9759128#

Haberde COP31'in resmî ortakları arasında yer alan Türkiye’nin en meşhur beş holdinginden birinin  Gidengelmez Dağları'ndaki boksit madeni genişletme projesinin ise çevrecilerin itirazlarına konu olduğu belirtiliyordu.
Yaklaşık 60 bin ağacın bulunduğu bölgedeki projeye ilişkin toplantı 10 Aralık'a ertelenmişti. 

Haberi bitirdiğimde aklıma yıllar önce seyrettiğim bir tiyatro oyunu geldi.
Vasıf Öngören'in Asiye Nasıl Kurtulur? adlı eseri.
Oyun, bir kadının içinde yaşadığı düzenden kurtulma mücadelesini anlatıyordu.
Asiye kurtulmak istiyordu.
Onu kurtarmak için ortaya çıkan çözümler, dönüp dolaşıp aynı düzenin duvarlarına çarpıyordu.
Şimdi düşünüyorum.
Asiye'nin kurtulması bu kadar zorsa, dünyanın kurtulması nasıl mümkün olacak?

DUBAİ'DE PETROL, BAKÜ'DE DOĞALGAZ, BELÉM'DE LOBİCİLER

Hatırlayın.
2023 yılında Dubai'de düzenlenen COP28'in başkanı Sultan Al Jaber'di.
Aynı zamanda Birleşik Arap Emirlikleri'nin devlet petrol şirketi ADNOC'un da başındaydı.
Dünyanın fosil yakıtlardan uzaklaşmasının tartışıldığı zirvenin başında, dünyanın büyük petrol şirketlerinden birinin yöneticisi bulunuyordu.
Bir yıl sonra Bakü'de COP29 düzenlendi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, zirvenin açılışında petrol ve doğalgazı Tanrı'nın armağanı olarak nitelendirdi.
Ülkelerin bu kaynaklara sahip oldukları veya onları piyasaya sundukları için suçlanmaması gerektiğini savundu. 
2025 yılında sıra Brezilya'ya geldi.
Amazon ormanlarının yakınındaki Belém kentinde COP30 düzenlendi.
Çevre örgütlerinin oluşturduğu Kick Big Polluters Out koalisyonunun araştırmasına göre zirveye 1.600'den fazla fosil yakıt lobicisi erişim hakkı elde etmişti.
Yani yaklaşık her 25 katılımcıdan biri fosil yakıt sektörüyle bağlantılı bir lobiciydi. 
Düşünün.
Bir tarafta dünyanın petrol, kömür ve doğalgaz bağımlılığını azaltmaya çalışanlar.
Diğer tarafta bu sektörlerin çıkarlarını temsil edenler.
Elbette petrol şirketlerinin masada bulunması tek başına yanlış değil.
Enerji dönüşümü, bu şirketlerin katılımı olmadan da gerçekleşemez.

Bu şirketler masaya dünyayı değiştirmek için mi oturuyor, yoksa dünyanın kendilerini değiştirmesini geciktirmek için mi?
İşte cevabını aramamız gereken soru bu.

DÜNYAYI KURTARACAK OLANLARLA DÜNYADAN PARA KAZANANLAR AYNI MASADA

Bu çelişkiyi yalnızca Türkiye'deki şirketlerle açıklamak haksızlık olur.
Çünkü dünyanın büyük ekonomileri de aynı sorunun içinde.
Amerika'da petrol şirketleri milyarlarca dolarlık yatırımlarını sürdürüyor.
Avrupa'da bankalar yeşil dönüşüm taahhütleri açıklarken fosil yakıt sektörünü finanse etmeye devam ediyor.
Norveç bir taraftan elektrikli otomobil kullanımında dünyanın öncü ülkelerinden biri, diğer taraftan önemli bir petrol ve doğalgaz üreticisi.
Brezilya ormanlarını korumak istiyor, ama petrol üretiminden de vazgeçmiyor.
Çin temiz enerji teknolojilerinde dev yatırımlar yapıyor, aynı zamanda kömür kullanmayı sürdürüyor.
Bu örneklerin hepsinin ekonomik ve siyasi gerekçeleri var.
Enerji güvenliği var.
İstihdam var.
Sanayi üretimi var.
Ülkelerin kalkınma ihtiyacı var.
Ama iklim krizinin de bekleyecek zamanı yok.

Asıl paradoks burada.
Dünyayı kurtarmak için değiştirmemiz gereken ekonomik düzen, aynı zamanda dünyayı kurtarmak için ihtiyaç duyduğumuz parayı ve teknolojiyi üretiyor.
Peki bu çelişki nasıl çözülecek?

BİR TARAFTA İKLİM TAAHHÜDÜ, DİĞER TARAFTA BİLANÇO

Bence dünyanın önündeki en büyük meselelerden biri bu.
Şirketler artık yalnızca kârlarını açıklamıyor.
Sürdürülebilirlik raporları yayımlıyorlar.
Karbon emisyonlarını azaltma hedefleri koyuyorlar.
Net sıfır taahhütleri veriyorlar.
Çevre dostu olduklarını anlatan reklamlar hazırlıyorlar.
Bunların bir bölümü gerçek dönüşümlere dayanıyor.
Bir bölümü ise çevre örgütlerinin yeşil aklama olarak tanımladığı tartışmaların konusu oluyor.
İşin daha da ilginç tarafı şu:
Bir şirketin sürdürülebilirlik raporunu okuduğunuzda başka bir dünya görüyorsunuz.
Aynı şirketin yatırım kararlarını, üretim kapasitesini ve enerji tüketimini incelediğinizde bambaşka bir tabloyla karşılaşabiliyorsunuz.
İşte bu yüzden artık şirketlerin söylediklerinden çok yaptıklarına bakmak gerekiyor.
Bir şirketin çevreci olup olmadığını anlamak için kaç fidan diktiğini öğrenmek yeterli değil.
Kaç ağacı kestiğine de bakmak gerekiyor.
Kaç megavat yenilenebilir enerji yatırımı yaptığını bilmek önemli.
Ama fosil yakıtlara ne kadar yatırım yaptığını da bilmek gerekiyor.
Kısacası çevre meselesi artık yalnızca bir vicdan meselesi değil.
Aynı zamanda bir bilanço meselesi.

ASİYE'YE AKIL VERENLERİN HİKÂYESİ

Vasıf Öngören'in eserini bugün yeniden düşününce çok ilginç bir benzerlik görüyorum.
Asiye'nin hayatını değiştirmek isteyenler vardı.
Ama herkes kendi bulunduğu yerden çözüm öneriyordu.
Kimse düzenin kendisini yeterince sorgulamıyordu.
Bugün dünyayı kurtarmak için de benzer bir durum yaşanıyor.
Vatandaşa daha az tüketmesi söyleniyor.
Daha az uçması öneriliyor.
Daha az et yemesi, daha az plastik kullanması, daha az enerji harcaması isteniyor.

Bunların hepsi önemli.
Ama aynı zamanda yeni petrol sahaları açılıyor.
Yeni kömür yatırımları planlanıyor.
Ormanlar üzerindeki ekonomik baskı sürüyor.
Ve bütün bunları konuşmak için dünyanın dört bir yanından insanlar uçaklara binip büyük iklim zirvelerinde buluşuyor.
Bu toplantıların kendisi elbette gereksiz değil.
Ama ortaya çıkan manzaranın tuhaflığını da görmezden gelemeyiz.
Dünyayı kurtarmak için her yıl bir başka ülkeye gidiyoruz.
Binlerce insan toplanıyor.
Milyonlarca dolarlık organizasyonlar düzenleniyor.
Devlet başkanları konuşuyor.
Şirket yöneticileri sözler veriyor.
Sonra herkes ülkesine dönüyor.
Bir sonraki yıl yeniden buluşuyoruz.
Ve yeniden aynı soruyu soruyoruz:
Dünya nasıl kurtulacak?

LE MONDE'UN ANTALYA'DA GÖRDÜĞÜ ŞEY

Le Monde'un haberinde beni asıl etkileyen Türkiye’nin en meşhur beş holdinginden birinin adının olması değildi.
O haberde anlatılan insanlardı.
Eskişehir'den gelen köylüler.
Kahramanmaraş'taki kömür santraline karşı çıkanlar.
İzmir'deki sanayi tesislerinin çevresel etkilerinden endişe edenler.
Onların her biri kendi yaşadığı küçük dünyayı kurtarmaya çalışıyordu.
Oysa birkaç kilometre ötede dünyanın tamamını kurtarmak için büyük bir zirve düzenleniyordu. O zirvenin en büyük sponsorlarından biri de  protestolarının hedeflerindeki o holdinglerdi… 
Ne tuhaf değil mi?

Bir tarafta kendi ormanını korumak isteyen köylü.
Diğer tarafta dünyanın ormanlarını korumayı konuşan delegeler.
Bir tarafta suyunu kaybetmekten korkan insanlar.
Diğer tarafta küresel su krizini tartışan uzmanlar.
Belki de iklim zirvelerinin en büyük eksikliği tam burada.
Dünyanın geleceğini konuşurken, o dünyanın içinde yaşayan insanların bugünkü hayatını yeterince duymamak.

PEKİ ASİYE NASIL KURTULUR?

Bu sorunun kolay bir cevabı yok.
Dünyanın petrol şirketlerine ihtiyacı var mı?
Bugünkü ekonomik düzende var.
Maden şirketlerine ihtiyacı var mı?
Var.
Bankalara, sanayi kuruluşlarına, enerji şirketlerine ihtiyacı var mı?
Elbette var.
Ama bütün bu şirketlerin faaliyetlerini değiştirmeye de ihtiyacımız var.
O halde çözüm, şirketleri iklim zirvelerinden tamamen uzaklaştırmak olmayabilir.

Asıl çözüm, o şirketlerin verdikleri sözleri ölçmek, denetlemek ve gerektiğinde hesap sormalarını sağlamak.
Bir iklim zirvesine sponsor olan şirketin çevre sicili neden kamuoyuna açık biçimde incelenmesin?
Bir petrol şirketinin yöneticisi iklim zirvesinde konuşurken, şirketinin gelecek on yıllık petrol yatırımları neden aynı ekranda gösterilmesin?
Bir banka yeşil dönüşümden söz ederken fosil yakıt finansmanı neden açıklanmasın?
Bir maden şirketi sürdürülebilirlik paneline katılırken, faaliyet gösterdiği bölgelerdeki çevre davaları neden sorulmasın?
Bunlar şirket düşmanlığı değil.
Bunlar gazetecilik soruları.
dünyanın geleceği söz konusuysa, bu soruları sormak zorundayız.

DÜNYAYI KURTARMAK İÇİN ÖNCE KİMİN KURTARICI OLDUĞUNU ANLAMALIYIZ

COP31 bitecek.
Antalya'daki oteller boşalacak.
Devlet başkanları, şirket yöneticileri, çevre örgütleri ülkelerine dönecek.
Gelecek yıl bir başka şehirde, başka bir zirve başlayacak.
Yine aynı konuşmaları duyacağız.
Yine aynı hedefler açıklanacak.
Yine dünyanın geleceği için endişeleneceğiz.
Umarım bu kez verilen sözlerin ne kadarının tutulduğunu da konuşuruz.
iklim zirvelerinin başarısını artık kaç kişinin katıldığıyla değil, dünyada neyin değiştiğiyle ölçmemiz gerekiyor.
Geçen hafta şirketlerin çevre sicillerini sorgulamıştım.
Bugün Le Monde'un Antalya haberini okuduktan sonra daha büyük bir sorunun peşindeyim.
Belki de mesele yalnızca hangi şirketin hangi zirveye sponsor olduğu değil.
Mesele, dünyanın geleceğini kurtarmak için kurduğumuz masaların, bugünkü ekonomik düzeni gerçekten değiştirme iradesine sahip olup olmadığı.
Vasıf Öngören'in Asiye'si, kendisini çaresiz bırakan düzenin içinde bir çıkış yolu arıyordu.
Biz de bugün aynı şeyi yapıyor olabilir miyiz?
Dünyayı ısıtan ekonomik düzenin temsilcileriyle, o düzeni değiştirmeye çalışıyoruz.
Bunu başarmak imkânsız değil.
Ama önce çelişkinin kendisiyle yüzleşmek gerekiyor.
Yoksa Asiye'yi kurtaramayanların hikâyesi, bu kez bütün dünyanın hikâyesine dönüşebilir.
Asiye'nin kurtulması zordu.
Dünyanın kurtulması çok daha zor.

Asiye'nin karşısında bir düzen vardı.
Biz ise dünyayı kurtarmak için o düzenin sahipleriyle aynı masaya oturuyoruz.
masadakilerin hangisinin kurtarıcı, hangisinin sorunun bir parçası olduğunu tartışıyoruz.

O zaman ben size yanıtı vereyim. 
Asiye ne zaman kurtulursa, işte dünyada o zaman kurtulacak…

patronlardunyasi.com