Devlet Bakanı Ali Babacan, yatırım teşvik belgelerindeki artıştan memnun. Ancak İstanbullu sanayici yatırım şevkini iyiden iyiye yitirmiş görünüyor. İstanbul’daki yatırımlar teşvik edilmediği için taşınma teşvik paketi istiyorlar...

EKONOMİNİN patronu Devlet Bakanı Ali Babacan, reel sektörde işlerin iyiye gittiğine kanıt olarak yatırım teşvik belgelerindeki artışı da gösteriyor. Babacan’a göre, 2009 yılı temmuz-aralık döneminde bin 523 adet teşvik belgesi düzenlendi. Bu belgeler kapsamında toplam 22.5 milyar TL’lik yatırım öngörülüyor. Söz konusu yatırımların 12.7 milyar TL’sini yerli firmalar, 9.8 milyar TL’sini de uluslararası sermayeli firmalar yapacak.

Aslında krizin en yoğun hissedildiği Ocak-Haziran 2009 döneminde sabit sermaye yatırımları, 2008’in aynı dönemine göre yüzde 26.5 düşmüştü. Ardından Temmuz-Aralık 2009 döneminde ibre yeniden yukarı döndü ve sabit sermaye yatırımları Temmuz-Aralık 2008’e göre yüzde 35.5 artış kaydetti.

TEŞVİK SÜRELERİ KISA

Evet, bu ümit verici bir gelişme. Ama özellikle İstanbullu yatırımcılar Haziran 2009’da açıklanan yeni teşvik sisteminden memnun değil. Geçen hafta bu konuyu, Devlet Planlama Teşkilatı’ndan da sorumlu olan Devlet Bakanı Cevdet Yılmaz’a bizzat ilettiler.

İstanbul Sanayi Odası Başkanı Tanıl Küçük, Haziran 2009’da açıklanan yeni teşvik paketini bölgesel ve sektörel boyuta odaklanması açısından olumlu buluyor. Bu pakette eksik gördüğü yön ise büyük ölçekli yatırımların 12 sektörle sınırlanması. Doğu ve Güneydoğu’ya yönelik teşviklerin süresinin daha uzun olması gerektiğini düşünen Küçük’e göre, teşvik paketinin bir diğer önemli eksikliği de Türkiye’nin işsizlik oranı en hızlı artan bölgesi İstanbul için özel bir desteğin olmaması. Birinci bölgede yer alan İstanbul’da yeni yatırım yapmayı planlayan sanayici, getirilen teşviklerden en az derecede yararlanabiliyor.

TAŞINMA TEŞVİK PAKETİ

İstanbullu sanayiciler son dönemde yatırım yapmakta çekingen. Çünkü 1/100 bin ölçekli Çevre Düzeni Planı doğrultusunda getirilen düzenlemeler yüzünden endişe yaşıyorlar. Bu plana göre, İstanbul’da konut, sanayi, rekreasyon, tarım ve benzeri alanlar yeniden belirleniyor. Taşınma için özel bir teşvik paketi hazırlanması gerektiğini düşünen Küçük, söz konusu planla ilgili şu değerlendirmeyi yapıyor:
“Planda sanayi için belirlenen alanların dışında kalan üretim tesislerinin geleceğine ilişkin ciddi soru işaretleri bulunuyor. Bizler İstanbul’da sanayici olmak ile İstanbullu olmak arasındaki ince çizginin farkındayız. Ancak bu süreç sanayiciler olarak doğrudan bizlere önemli maliyetler getiriyor. Bu çerçevede ilk talebimiz, taşınma sürecinin sosyal boyutları da düşünerek kapsamlı bir teşvik paketiyle desteklenmesi.”

“İSTANBUL’U GÖZ ARDI ETMEYİN”

TESİD (Türk Elektronik Sanayicileri Derneği) Yönetim Kurulu Üyesi ve İstanbul Sanayi Odası Meclis Üyesi Uran Tiryakioğlu da son dönemde İstanbul sanayicisinin yatırım şevkinin azaldığını düşünüyor. Tiryakioğlu’na göre 1/100 binlik Çevre Düzeni Planı, 28 bölge ve iki OSB’de (Dudullu OSB ve Tuzla OSB) tevsi ve konu açısından İstanbul sanayicisinin yatırımlarını dondurarak, performansını aşağı çekiyor. “İstanbul’u planlamak demek Türk sanayinin yarısını planlamak demek. Belli dengeleri koruyup gözetmek gerekir” diyen Tiryakioğlu, görüşlerini şöyle sürdürüyor:

“Krizde sanayicinin kaynakları azaldı. Risk öngörüsü halen devam ediyor. Diğer taraftan, Türkiye’nin uluslararası rekabet gücü en güçlü sanayi yatırımları İstanbul’da bulunuyor. Buna rağmen İstanbul sanayisine teşvik yok. Türkiye ihracatının yüzde 55’ini yapan İstanbul sanayisi göz ardı ediliyor. Bunun ihracata ve istihdama olumsuz etkileri önümüzdeki yıllarda daha net olarak görülecek.”

TEŞVİKTE ÇELİŞKİLER VAR

Mehtap Ev Aletleri Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Öncel de İstanbul’da yatırım yapmak istiyor ama teşvik alamamaktan şikayetçi: “Yatırım yapmak istiyorum ama teşvikten yararlanamıyorum. Birinci bölgenin dışında yatırım yapmadığım için teşvik alamıyorum. Metalden ev ve işyerleri gereçleri üretimiyle ilgili sanayi yatırımları İstanbul’da teşvikten yararlanamıyor. Buna karşıllık demir dışı metallerin üretimi teşvik ediliyor. Oysa bizim sektörümüz de hammadde olarak demir dışı metalleri kullanıyor. Bu da çelişkili bir durum oluşturuyor.”

Öncel, sektörünün bu sorununu geçen hafta İSO toplantısında Devlet Bakanı Cevdet Akçay ve kurmaylarına iletmiş. Şimdi söz konusu çelişkinin düzeltilmesini bekliyor.

“YATIRIM HEVESİ YOK”

TİSK (Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu) Başkanı Tuğrul Kutadgobilik da gerek yerli gerekse yabancı sermayede yatırım hevesi kalmadığını söylüyor. Türkiye’nin birkaç belirsizliği birden yaşadığını düşünen Kutadgobilik, “Hafif hafif krizden çıkış sinyallerinin geldiği bir noktada iki olay üst üste geldi. Birincisi Türkiye, IMF programı olmaksızın yoluna devam etmeye karar verdi. İkincisi ise Türkiye’nin gündemi ekonomiden uzaklaşarak siyaset ağırlıklı bir görünüme büründü” değerlendirmesini yapıyor.
Türkiye’de halen 23 bin 600 yabancı sermayeli şirket bulunuyor. Bunların yüzde 80’i de Avrupa Birliği üyesi ülkelerden. Tuğrul Kutadgobilik, Euro Bölgesi’nde yaşanan ekonomik zorluklar nedeniyle Avrupalı yatırımcının da yatırım coşkusunu yitirdiğini düşünüyor. Tabii bu da Türkiye’de yatırım teşvik belgelerine olumsuz yansıyor.

Yeni teşvik sistemine göre 1. Bölgede sayılan Düzce’de yatırım yapmak için teşvik belgesi alan firmalardan biri de Aluform Pekintaş Alüminyum. Firma aslında 2008’de karar verdiği yatırımı realize etmek için bu teşviği almış. Aluform Pekintaş Genel Müdürü Özhan Olcay, “Bu yatırımı yapmamızın yeni teşvik sistemiyle ilgisi yok. Zaten Düzce birinci bölge olduğu için teşvik de yok. Bu yatırımla güneş enerjisi vasıtasıyla elektrik üretecek çatı ve cephe elemanları üreteceğiz” açıklamasını yapıyor.

Teşvikli en büyük yatırım Asyaport

Geçen yıl Türkiye’de 80 milyar 135 milyon TL’lik toplam yatırım için 2 bin 492 yatırım teşvik belgesi alındı. Söz konusu yatırımlar arasında bedeli 100 milyon TL’nin üzerinde olanların sayısı oldukça sınırlı. İşte bu sınırlı büyük yatırımlardan biri de Asyaport...

Teşvik belgesi Aralık 2009’da alınan Asyaport tamamlandığında, Tekirdağ’ın Barbaros kasabası sahilinde Türkiye’nin en büyük konteynır limanı kurulmuş olacak. Bu yatırımda ana sermayedar, İtalyan menşeli dünyanın en büyük konteynır taşımacığı şirketi MSC (Mediterranean Shipping Company). Türk tarafında ise Tekirdağlı işadamı Ahmet Soyuer var.

Asyaport’un inşaatına mayıs ayında başlanacağını öğrendik. Limanın 2013 yılında hizmete girmesi planlanıyor. Liman tam kapasiteyle çalıştığında, yılda 2 milyon teu’luk konteynır hareketine hizmet edebilecek. Asyaport’un ortağı Ahmet Soyuer, söz konusu yatırım kararının alınmasında son teşvik sisteminin doğrudan etkili olmadığını vurguluyor. Soyuer, “Bu yatırım için 2004 yılından bu yana bürokrasiyle uğraşıyoruz. Yani teşvik çıktı diye yatırıma kalkıyor değiliz. Liman yatırımlarında KDV istisnası zaten yıllardır vardı. Ama bu teşvikin bizi daha da cesaretlendirdiğini söyleyebilirim” diyor.

Sabit sermaye yatırımlarının dağılımı (Temmuz-Aralık 2009)

Yıl Komple yeni yatırım (Milyar TL)
2007 9.6
2008 12.9
2009 13.9

Tevsi 
2007 1.9
2008 2.0
2009 4.5

Diğer
2007 1.4
2008 1.8
2009 4.1

Toplam
2007 12.9
2008 16.6
2009 22.5

TABLO

Teşvik belgeli sabit sermaye yatırımları

Yıl Belge sayısı Sabit yatırım (Milyon TL) İstihdam (Kişi)
2005 4.304 21.986 179.272
2006 3.090 22.604 120.908
2007 2.366 26.249 132.905
2008 2.449 28.377 98.373
2009 2.492 19.878 80.135