Gorbaçov’un Nobel ödülüyle kurulan, altı çalışanını cinayetlere kurban veren Rusya’nın 33 yıllık gazetesi Novaya Gazete kapandı
Mihail Gorbaçov’un Nobel ödülünden gelen parayla kurulan, altı gazeteci ve çalışma arkadaşını cinayetlerde kaybeden, genel yayın yönetmeni de Nobel Barış Ödülü kazanan Novaya Gazeta, 33 yıl sonra Moskova’daki faaliyetlerine son verdi. Gazete yönetimi, Rus devletini ve güvenlik servislerini sorumlu tutuyor. Kremlin ise kapanışı medya sektöründeki olağan değişimin bir parçası olarak değerlendiriyor. Ancak Novaya Gazeta’nın hikâyesinde bir üçüncü tartışma daha var: Gazeteyi yaşatmak için Kremlin çevresiyle kurulan ilişkiler, tartışmalı haberler ve sansür karşısında verilen tavizler.
PD Dış Haberler Servisi
BİR GAZETENİN SON GÜNÜ
9 Kasım 2026.
Moskova’nın Potapovski Sokağı’nda bir gazete binasının önünde gazeteciler, okurlar ve televizyon kameraları toplandı.
İçeride masalar boşaltılıyor, kitaplar kolilere yerleştiriliyor, duvarlardan fotoğraflar indiriliyordu.
Fotoğraflarda, yıllar içinde öldürülen altı gazeteci ve çalışma arkadaşı vardı.
Aralarında 2006’da Moskova’daki apartmanının asansöründe vurularak öldürülen Anna Politkovskaya da bulunuyordu.
Binanın girişine bir yazı asıldı:
“Burada Novaya Gazeta yaşadı.”
1993 yılında kurulan gazete, 33 yıl sonra Moskova’daki faaliyetlerini sonlandırmıştı.
Ancak kapanışın nedenine ilişkin tarafların açıklamaları birbirinden farklıydı.
GAZETE: BİZ KAPANMADIK, KAPATILDIK
Novaya Gazeta yönetimi, 30 Ekim’de yaptığı açıklamada kapanışın sorumlusu olarak Rus devlet kurumlarını ve güvenlik servislerini gösterdi.
Gazeteye göre süreç 2022’de Ukrayna savaşının başlamasından sonra hızlanmıştı.
Önce basılı yayın durdurulmuş, ardından yayın kayıtları iptal edilmişti. İnternet erişimi engellenmiş, gazete ve eski genel yayın yönetmeni Dmitri Muratov yabancı ajanlar listesine alınmıştı.
2026 sonbaharında ise iki gelişme yaşandı.
Gazetenin 29 yıldır kullandığı, Moskova Belediyesi’ne ait binayı boşaltması istendi. Ardından okurların bağışlarını topladığı ödeme sistemi devre dışı kaldı.
Genel yayın yönetmeni Sergey Sokolov, 30 Ekim’de Bereg’e verdiği ve Meduza’nın yayımladığı röportajda, artık gazeteyi finanse edecek kaynaklarının kalmadığını anlattı.
Sokolov’a göre bankalar ödeme sistemini kapatırken kurum içi kuralları gerekçe göstermişti. Ancak kendisi bu kararların dışarıdan gelen talimatlarla alındığını düşünüyordu.
Bu son iddia bağımsız olarak doğrulanmış değil.
Gazete yönetimi bütün gelişmeleri koordineli bir baskı kampanyası olarak değerlendiriyor.
KREMLİN: MEDYA SEKTÖRÜNDE OLAĞAN BİR DEĞİŞİM
Kremlin’in açıklaması ise farklıydı.
Sözcü Dmitri Peskov, Novaya Gazeta’nın kapanmasının Rusya’da bağımsız medyanın sona erdiği anlamına gelmediğini savundu.
Peskov’a göre Rus medya sektörü çeşitlilik gösteriyor, hızla gelişiyor ve yoğun rekabet koşullarında faaliyet gösteriyordu.
Bazı yayın kuruluşlarının kapanıp yerlerine yenilerinin açılmasını da olağan bir değişim süreci olarak değerlendirdi.
Bu açıklama, Kremlin’in kapanışı siyasi baskıdan ziyade medya sektörünün işleyişi çerçevesinde ele aldığını gösteriyor.
Ancak Peskov’un değerlendirmesi, gazetenin yayın kayıtlarının neden iptal edildiğini, ödeme kanallarının neden kapandığını veya binayı boşaltma kararının zamanlamasını tek tek açıklamıyor.
Öte yandan bu kararların tamamının Kremlin tarafından doğrudan verildiğini gösteren kamuya açık bir talimat da ortaya konmuş değil.
NOBEL PARASIYLA KURULDU, OLİGARK DESTEĞİYLE BÜYÜDÜ
Novaya Gazeta’nın geçmişi Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonraki yıllara uzanıyor.
1993’te bir grup gazeteci bağımsız bir yayın kurmak için bir araya geldi.
Eski Sovyet lideri Mihail Gorbaçov, Nobel Barış Ödülü’nden kazandığı paranın bir bölümünü gazeteye destek amacıyla kullandı.
Ancak gazetenin finansman hikâyesi bununla sınırlı değildi.
İlerleyen yıllarda eski KGB mensubu ve iş insanı Aleksandr Lebedev de gazetenin yatırımcıları arasına girdi.
Telekomünikasyon sektöründeki servetiyle tanınan Sergey Adonyev de gazeteye destek veren önemli isimlerden biriydi.
2021’de The New Yorker’da yayımlanan araştırmaya göre Muratov, devlet bütçesinden ve yabancı hükümetlerden finansman almamaya özen gösteriyordu. Ancak varlıklı özel yatırımcıların desteğini kabul ediyordu.
Bu ilişkiler Novaya Gazeta’nın bağımsızlık iddiası açısından sorgulanabilecek bir alan oluşturuyordu.
Gazete yönetimi bu destekleri yayınlarını sürdürebilmenin yolu olarak görüyordu.
Ancak bağımsız bir gazetenin büyük sermaye sahiplerinden finansman alması, yayın politikası üzerindeki olası etkilerin de araştırılmasını gerektirir.
Burada önemli bir ayrım var: Söz konusu yatırımcıların belirli haberleri engellediğini veya gazetenin yayın politikasını yönlendirdiğini kanıtlayan bir bulguya ulaşılmış değil.
MURATOV’UN KREMLİN İLE GÖRÜŞMELERİ
Gazetenin en tartışmalı isimlerinden biri, 2021 Nobel Barış Ödülü sahibi Dmitri Muratov’du.
Muratov yıllarca Novaya Gazeta’nın genel yayın yönetmenliğini yaptı.
The New Yorker’ın Kasım 2021’de yayımladığı kapsamlı araştırma, Muratov’un gazeteyi ve çalışanlarını koruyabilmek amacıyla Kremlin çevresindeki güçlü isimlerle temas kurduğunu ortaya koydu.
Bu temasların bazıları kamuoyuna açık değildi.
Muratov ayrıca Rusya İçişleri Bakanlığı bünyesindeki Kamu Konseyi’nde görev aldı.
Eleştirilebilecek nokta, bağımsız bir gazetenin yöneticisinin haberlerine konu olan iktidar çevresiyle bu kadar yakın temas kurmasıydı.
Muratov açısından ise mesele farklıydı.
Çalışanları saldırıya uğrayan, tehdit edilen ve öldürülen bir gazetenin yöneticisi olarak bu ilişkileri gazetecilerin güvenliği için kullanıyordu.
Nitekim Muratov’un bu temasları gazeteyi tamamen iktidar çizgisine yaklaştırmadı. Novaya Gazeta, yolsuzluk ve insan hakları ihlalleriyle ilgili araştırmalarını sürdürdü.
Fakat ilişkilerin varlığı, gazete içindeki bütün gazetecilerin bu yöntemi benimsediği anlamına gelmiyordu.
BİR MUHABİRİ KORUMAK İÇİN HABERDEN VAZGEÇMEK
Novaya Gazeta’nın geçmişindeki en dikkat çekici tartışmalardan biri Çeçenistan haberleriyle ilgiliydi.
2009’da gazeteyle çalışan insan hakları savunucusu Natalya Estemirova öldürüldü.
Bir başka muhabirin de tehlikede olduğunu öğrenen Muratov, devlet yetkilisi aracılığıyla bir teklif iletti.
Muhabirin güvenliğinin sağlanması karşılığında gazete bir yıl boyunca Çeçenistan’ı haberleştirmeyecekti.
Bu olay, Muratov’un 2021’de The New Yorker’a anlattığı gazetecileri koruma girişimlerinin en tartışmalı örneklerinden biriydi.
Muratov kararının yanlış olabileceğini kabul etti. Ancak aynı koşullarla yeniden karşılaşsa yine benzer biçimde davranacağını söyledi.
Burada iki gazetecilik ilkesi karşı karşıya geliyordu.
Birincisi, kamuoyunun haber alma hakkı.
İkincisi, gazetecilerin yaşamını koruma sorumluluğu.
Muratov ikinci sorumluluğu öne çıkarmıştı.
Ancak teklifin gerçekten bir yıllık yayın yasağına dönüşüp dönüşmediği konusunda doğrulanmış bir bulgu bulunmuyor.
Bu nedenle olay, uygulanmış bir sansür kararı olarak değil, gazetecilerin güvenliği için yapılmış tartışmalı bir teklif olarak değerlendirilmeli.
GAZETENİN HATALARI DA VARDI
Novaya Gazeta’nın eleştirildiği tek konu iktidarla ilişkileri değildi.
2016 yılında internet üzerinden oynandığı ileri sürülen ve gençleri intihara sürüklediği iddia edilen bir oyun hakkında yayımladığı haber ciddi tartışma yarattı.
Gazete, çok sayıda genç ölümünü çevrimiçi gruplarla ilişkilendirmişti.
Ancak diğer bağımsız Rus gazetecilerin araştırmaları, iddiaların dayandığı kanıtlarda önemli boşluklar bulunduğunu ortaya koydu.
Novaya Gazeta da haberin aceleyle hazırlandığını ve yeterince iyi edit edilmediğini kabul etti.
Gazetenin kendi içindeki editoryal sınırlar da eleştiri konusuydu.
Araştırmacı gazeteci Roman Anin’in ayrılışında, üst düzey siyasi isimlerin aile ve özel yaşamlarıyla bağlantılı servet ilişkilerinin haberleştirilmesine Muratov’un getirdiği sınırların etkisi vardı.
Muratov, özel hayatın korunmasını savunuyordu.
Ancak kamu gücü kullanan kişilerin yakınlarının ekonomik ilişkilerinin araştırılması da gazeteciliğin meşru alanlarından biri.
Bu tartışma, Novaya Gazeta’nın kendi içinde de haberin sınırları konusunda ortak bir anlayış bulunmadığını gösteriyordu.
UKRAYNA SAVAŞI GAZETEYİ DE BÖLDÜ
24 Şubat 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgale başlaması, Novaya Gazeta için yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
Rusya’da savaş haberlerine ağır cezalar getiren düzenlemeler yürürlüğe girdi.
Gazete basılı yayınlarını durdurdu.
Ancak gazeteciler arasında görüş ayrılığı ortaya çıktı.
Bir grup, mevcut koşullarda bağımsız gazetecilik yapmanın mümkün olmadığını düşünüyordu.
Diğerleri Rusya’da kalarak çalışmayı sürdürmek istiyordu.
Ayrılan gazetecilerin bir bölümü Letonya’da Novaya Gazeta Europe’u kurdu.
Moskova’da kalanlar ise yayınlarını farklı platformlarda sürdürmeye çalıştı.
Genel yayın yönetmeni Sokolov’un 30 Ekim 2026’da anlattığına göre, karar öncesinde okurların görüşü de alınmıştı.
Sokolov, görüş bildiren okurların yüzde 90’ından fazlasının gazetenin Rusya’da kalmasını istediğini söyledi.
Ancak aynı röportajda önemli bir gerçeği de kabul etti.
Gazeteciler, ülkelerinde yaşanan en büyük trajediyi, yani Ukrayna savaşını istedikleri gibi haberleştiremiyordu.
Gazetenin içeriden eleştirilebilecek en önemli tercihlerinden biri buydu.
Rusya’da kalmak, okurlara ulaşmaya devam etmek anlamına geliyordu.
Fakat aynı zamanda savaşın haberleştirilmesinde ciddi sınırlamaları kabul etmek demekti.
Moskova’da kalanlarla ülkeyi terk eden gazeteciler arasındaki ayrılık, bağımsız gazeteciliğin baskı altında nasıl sürdürülebileceğine ilişkin farklı yaklaşımlardan doğmuştu.
ALTI CİNAYETİN GÖLGESİ
Novaya Gazeta’nın tartışmalı kararlarını değerlendirirken gazetecilerinin maruz kaldığı şiddeti de göz ardı etmek mümkün değil.
Gazetenin altı çalışanı ve yakın çalışma arkadaşı yıllar içinde öldürüldü.
En çok bilinen isim Anna Politkovskaya’ydı.
Çeçenistan’daki insan hakları ihlallerini araştıran Politkovskaya, 7 Ekim 2006’da Moskova’da öldürüldü.
Cinayetle ilgili bazı kişiler mahkûm edildi. Ancak saldırının arkasındaki asıl azmettiricinin kimliği açıklığa kavuşmadı.
Bu cinayetlerin her birinin doğrudan Kremlin tarafından emredildiğine ilişkin kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmuyor.
Bununla birlikte gazetecilere yönelik şiddetin varlığı ve Novaya Gazeta’nın bu saldırılardan ağır biçimde etkilenmesi tartışmasız.
Gazete yönetiminin güvenlik gerekçesiyle aldığı kararlar da bu tarihsel koşullardan ayrı değerlendirilemez.
PEKİ GAZETE NEDEN KAPANDI?
9 Kasım’da Novaya Gazeta Moskova’daki faaliyetlerine son verdiğinde ortaya üç farklı değerlendirme çıkmıştı.
Gazete yönetimine göre devlet kurumlarının yıllardır sürdürdüğü baskılar, yayın ve finansman imkânlarını ortadan kaldırmıştı.
Kremlin’e göre bağımsız medyanın sona erdiği iddiası doğru değildi. Kapanış, rekabetin yoğun olduğu medya sektöründeki olağan değişimlerden biriydi.
Gazetenin bazı eski çalışanları ve bağımsız gazeteciler açısından ise Novaya Gazeta’nın hikâyesi, yalnızca devlet baskısını değil, baskı altında çalışmaya devam etmek için verilen tavizleri de tartışmaya açıyordu.
Ortada belgelenmiş idari kararlar, yayın engelleri, cinayetler ve mali kısıtlamalar var.
Buna karşılık bütün bu uygulamaların tek merkezden verilen bir emirle yürütüldüğü iddiası ile gazetenin yönetim tercihlerine ilişkin eleştiriler, kendi kanıtları ve sınırları içinde değerlendirilmeli.
Novaya Gazeta’nın kapanması, geçmişte yaptığı haberlerin tamamının doğru olduğunu göstermiyor.
Gazetenin hataları da ona yönelik bütün devlet uygulamalarını haklı çıkarmıyor.
BİR GAZETENİN ARDINDAN
Novaya Gazeta’nın hikâyesi 1993’te başladı.
Kuruluşunda bir Nobel ödülü sahibinin desteği vardı.
Yıllar sonra genel yayın yönetmeni de Nobel Barış Ödülü kazandı.
Arada gazeteciler öldürüldü, önemli yolsuzluk dosyaları yayımlandı, haberler tartışıldı, yöneticiler eleştirildi, bazı muhabirler ayrıldı.
Sonunda gazete kapandı.
9 Kasım’da çalışanlar Moskova’daki binadan ayrılırken genel yayın yönetmeni Sergey Sokolov, bir gün geri dönebileceklerini söyledi.
Kremlin ise bu kapanışı medya sektöründeki olağan değişimin bir parçası olarak görmeye devam etti.
Novaya Gazeta’nın 33 yıllık geçmişi, bir gazetenin yalnızca karşılaştığı baskılarla değil, o baskılar karşısında aldığı kararlarla da değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
patronlardunyasi.com
