Çikolataların demirbaşları iflasın eşiğinde, kakao fiyatları çakıldı stoklar elde kaldı

Kakao, Fildişi Sahili ve Gana’da serbest piyasa koşullarında alınıp satılmıyor. Her iki ülkede de hükümet tarafından atanan kakao düzenleyici kurumları, yıllık üretimin yaklaşık yüzde 80’ini bir yıl önceden küresel tüccarlara satıyor.

Bu satışlara dayanarak, sezon başında ki bu ekim ayına denk geliyor çiftçilere ödenecek sabit alım fiyatı belirleniyor. Çiftçiler ürünlerini bu fiyattan yerel toplayıcılara satıyor; toplayıcılar da lisanslı alıcılara ve nihayetinde uluslararası tüccarlara devrediyor. Reuters'ın haberine göre ekim 2025’te Fildişi Sahili ana hasat için ton başına yaklaşık 5 bin dolar, Gana ise yaklaşık 5 bin 300 dolar sabit fiyat açıkladı.

Küresel kakao vadeli işlem fiyatları ton başına yaklaşık 3 bin 100 dolara kadar geriledi. Fiyatlar yıl başından bu yana değerinin yarısını kaybetti. Bu durum, yüksek sabit fiyatla kakao alıp vadeli piyasada daha düşük fiyattan satmak zorunda kalacak olan küresel tüccarlar için ciddi zarar anlamına geliyor. Sonuç olarak birçok alıcı, Fildişi Sahili ve Gana kakao çekirdeği alımını büyük ölçüde durdurdu.

ÖDEME KRİZİ

Gana’daki çiftçiler, kasım ayından bu yana ürün bedellerini alamadıklarını belirtiyor. Sektör kaynaklarına göre benzer durum Fildişi Sahili’nde de yaşanıyor. Satılamayan kakao stokları özellikle Fildişi Sahili’nde depolarda birikmiş durumda.

Küresel tüccar ve işleyicilerin aksine, iki ülkenin geniş depolama kapasitesi ya da uzun süreli stok finansmanı sağlayacak mali gücü bulunmuyor. Bu da krizin etkisini artırıyor. Fildişi Sahili hükümeti, çiftçilere nakit sağlamak amacıyla geçen ay 100 bin ton satılamayan ana hasat kakao stokunu yaklaşık 500 milyon dolar maliyetle satın alma programı başlattı.

Gana’da ise kakao düzenleyici kurumu 12 Şubat’ta sabit çiftçi fiyatını yaklaşık üçte bir oranında düşürerek ton başına yaklaşık 3 bin 580 dolara indirdi. Ülkede yaklaşık 50 bin tonluk satılamayan stok olduğu tahmin ediliyor. Kaynaklara göre Fildişi Sahili de 1 Mart’tan itibaren sabit çiftçi fiyatını yaklaşık üçte bir oranında düşürmeyi planlıyor. Hükümet, yeni fiyatı şubat ayı sonuna kadar açıklayacağını bildirdi.

2024’te rekor seviyelere çıkarak neredeyse üç katına ulaşan dünya kakao fiyatları, o tarihten bu yana değerinin yaklaşık dörtte üçünü kaybetti. Fiyatlardaki düşüşün başlıca nedenleri şöyle:

-Yüksek fiyatlar nedeniyle çikolata üreticilerinin talebi azaltması
-Ürün gramajlarının küçülmesi
-Gofret ve fındık gibi kakao dışı katkıların artırılması
-Kakao yağı yerine alternatif yağların kullanılması
-Elverişli hava koşulları sayesinde daha bol ve sağlıklı hasat
-Küresel tüccarlara göre bu sezon dünya kakao piyasasında 300 bin ila 400 bin ton arasında arz fazlası oluşması bekleniyor.

Vadeli piyasalardaki fiyat değişiminin perakende çikolata fiyatlarına yansıması ise genellikle yaklaşık bir yıl gecikmeli gerçekleşiyor. Kakao, Fildişi Sahili’nin ihracat gelirlerinin yaklaşık yüzde 40’ını, Gana’nın ise yaklaşık yüzde 15’ini oluşturuyor. Bu oranlar, kakao sektörünü her iki ülke için de en önemli döviz kaynağı haline getiriyor.

Gana ayrıca, yaklaşık 30 milyar dolarlık dış borcunun temerrüde düşmesi ve yeniden yapılandırılması sonrası son yılların en derin ekonomik krizinden çıkmaya çalışıyor. Bu durum, kakao alımları için finansman sağlamayı daha maliyetli ve zor hale getiriyor.

patronlardunyasi.com